Alerji

(Astım, Ürtiker, Egzama, Saman Nezlesi ve Kurdeşen Alerjik deyimi tıpkı «nörotik» gibi çoğu zaman yanlış kullanılan bir deyimdir. Günlük sohbetlerde rahatça ve biraz da şakayla karışık olarak («büyük ayaklı kadınlara karşı allerjim vardır gibi) hoşnutsuzluk ifâde etmek için kullanılırsa da tıp dilindeki anlamı çok daha sınırlıdır. Alerji, allergen denilen bir maddeye karşı hassasiyet halidir. Kimyasal bakımdan genellikle bu madde proteindir. Allerjik dediğimiz insan yediği, teneffüs ettiği ya da dokunduğu şeylere karşı başkalarında görülmeyen bir reaksiyon gösterir. Alerji vücudu koruyan normal bir mekanizmadaki sapmadır. Aslında zararlı bir maddenin solunum yoluyla vücuda girmemesi için burunun sıvı çıkarması bir savunmadır ama, aynı şeyi örneğin kelpkuyruğu otunun çiçek tozlarına karşı da yapacak olsa insanı çileden çıkarır.

Bu tepkiyi neden bütün insanlar değil de ancak bazı insanların gösterdiği henüz bilinmemektedir. Birçok vak'a için irsiyetin önemi üzerinde durulsa da alerjinin biçimi ana babada başka, çocuklarda başka olabiliyor, örneğin astımlı bir babanın çocuğunda arı sokmasına karşı alerji olabiliyor. Alerjisi olan insanlarda en yaygın olan şikâyetler çocukluktaki egzama, saman nezlesi ya da daha sonraki yaşlarda burun akması ve erginlikte astımdır.

Yine de sorun sadece allergen'ler sorunu değildir; genellikle çiçek tozu yüzünden saman nezlesi olunurken niçin parlak bir gökyüzü ya da ayak altında hissedilen soğuk muşamba yüzünden de burnumuz bu tipik sıvıyı akıtsın? Alerji korkusunun yarattığı gerginliğin rolünü de unutmamak gerekir. Ev içindeki toz, bir çiçek tozu, ya da endişe, üzüntü gibi duygusal bir etken astımı başlatan birer allergen olabilirler. Çin'de yapılan son araştırmalara göre satranç oyununda duyulan heyecanın da alerjik bünyeler üzerinde etkisi vardır.

Genellikle alerjik öğeler taşıyan rahatsızlıklar: Saman nezlesi; kurdeşen ya da ürtiker; alerjik nezle.

Bazen alerjik öğe taşıyan rahatsızlıklar: Astım, egzama; deri iltihabı; ilâçlardan olan kırmızı lekeler; serum hastalıkları; Menier hastalığı, ülserli kolit, ishal ve kusma, burunda polip.

Genel tavsiyeler: Geçmişteki rahatsızlıklarınızı gözönünde tutarak alerji önceden tahmin edilebiliyorsa doktorunuz size birkaç şekilde yardım edebilir. Muhtemel allergenlerden çok az dozlarda kullanılarak cildinizde test yapılır ve hangisine karşı fazla hassas olduğunuz anlaşılabilir. Eğer bu testten olumlu cevap alınırsa Mithridat prensibi ile yani dozu derece derece arttırarak size zararlı olan bu maddeden verilir. Vücut yavaş yavaş buna alışacağı için sonunda yüksek dozlarda verilse (örneğin çiçek tozuna karşı) hiç tepki göstermez.

Alerji için ilaç olarak antihistaminler kullanılır ama bunlar bazı insanlarda uyku getirici etki yapar, bu yüzden de araba kullananlar için zararlı olabilir. Steroidler ise çok kuvvetli ve etkilidirler, sürekli olarak kullanıldığı zaman tehlikeli yan etkileri vardır. Kontrol altına alınırsa dokunmaz. Özellikle astıma iyi gelen yeni bir ilâçtır.

Alabileceğiniz tedbirler:
Normal hayatınıza ve keyfinize zarar vermeyecek ölçüde olmak şartıyla size dokunan şeylerden kaçının, örneğin evde sevdiğiniz bir hayvan varsa onu feda etmeyin, ama gittiği zaman da yerine yenisini koymaya kalkışmayın. Kabuklu deniz hayvanları, çilek, peynir, çikolata, buğday, yumurta, domates ve süt size dokunan yiyeceklerden olabilirler. Size daha önce rahatsızlık vermiş olanları bir daha yemeyin. İlâçlar içinde de özellikle penisilin, aspirin, uyku hapları ve serum iğneleri alerji yapabilir. Sizi tedavi eden doktorlara bu durumu daima bildirin. İpekli, yünlü ya da pamuklu kumaşa, ham pamuğa, kasımpatına ya da kadife çiçeğine dokunmak sizi rahatsız edebilir. Bunlardan hangisine karşı hassasiyetiniz varsa ondan kaçının. Solunum yoluyla vücutta hassasiyet yaratan allergenler özellikle önem taşırlar. En yaygın olanları evin içindeki toz, polen ve özellikle çimen poleni, yün, tüy ve saçtaki kepektir. Alerjiniz toza karsı ise yatak odanızın mümkün olduğu kadar toz almayan bir oda olmasına dikkat ediniz, çünkü günün en uzun zamanını bu odada geçiriyorsunuz. Saman nezlesinden şikâyet edenler polenlere karşı hassastırlar. Bu yüzden odalarına çiçek almamalı özellikle çayırlara gitmemelidirler. Tatillerinde onlar için en iyi yer deniz kenarıdır. Yatak odaları bomboş olmalı. Toz yatağı olacak herşey ortadan kaldırılmalı, ince basmadan ya da plastik perdeler kullanılmalı, yerde halı değil muşamba olmalı. Yıkanabilen bir kilim zararı olmayabilir. Mobilya dümdüz, tahtadan ya da demirden olmalı ve her hafta süngerle silinmeli. Ağaç doğramaları, döşemeyi ve radyatörleri yıkayınız. Battaniyeler sentetik maddeden ya da pamuklu olmalı. Yatağı her gün havalandırın. Bir elektrik süpürgesi alın ve tercihan temizlik işini başkasına yaptırın. Bu mümkün olmasa bile elektrik süpürgesinin tozunu siz boşaltmayın.

Yastıklar: Kuştüyü yastık kullanmayınız. Daha önceden alıştığınız yastığınız varsa değiştirinceye kadar politen kılıfa koyup kenarlarını seloteyple yapıştırın.

Hayvanlar: Evin içinde hiç hayvan bulundurmayın. Hele yatak odasında. Evde badana, boya ve cila işleri olunca başka bir yere gidin. Elektrikli traş makinası kullanmayın, burnunuza küçük kıllar kaçabilir. Başınızda kepek varsa ilâçlı şampuan kullanınız. Eşinizin başında kepek varsa onun için de tedbir alınız.